طوفان فکری چیست و چگونه به حل مسائل کمک می کند؟

1 رای

حل برخی از مسائل و مشکلات از عهده یک نفر خارج است و نیاز به همکاری و هم‌فکری افراد دیگری هم دارد. گاهی کسب و کارها با مشکلات و دغدغه‌هایی برخورد می‌کنند که برای حل این مشکلات، باید همه به میدان بیایند و راهکارها و ایده‌های خود را بیان کنند. روش طوفان فکری، روشی برای حل مسئله است که در آن از خلاقیت همه افراد استفاده می‌شود تا بهترین روش و راهکار حاصل شود. در صورتی که شما هم تمایل دارید با این روش آشنا شوید، مشکلات سازمان خود را به بهترین شکل ممکن حل کنید و برای پیشرفت سازمان به بهترین ایده‌ها برسید، تا پایان این مقاله با ما همراه شوید.

طوفان فکری

امروزه کسب و کارها و سازمان‌ها تلاش می‌کنند که با استفاده از خلاقیت، تفکر و توانمندی‌های اعضای خود، مشکلات و مسائل موجود را حل کنند. راهکارهای زیادی برای رسیدن به راه حل مسائل وجود دارد که یکی از بهترین راهکارها، طوفان فکری یا بارش فکری (Brainstorming) است. در این روش، آمیزه‌ای از خلاقیت، ایده‌پردازی، کار گروهی، همدلی و تقویت روابط تیمی به چشم می‌خورد. معمولاً در جلسات بارش فکری، کلکسیونی از بهترین ایده‌ها و راه حل‌ها برای مشکلات و مسائل سازمانی مطرح می‌شود.

در این مقاله قصد داریم اصول و مبانی طوفان فکری را بیان کنیم و به ابعاد مختلف این تکنیک بی‌نظیر بپردازیم. با یادگیری این ابزار می‌توانید دلبستگی اعضای تیم را به کسب و کار بیشتر کنید و این امکان را فراهم کنید که آن‌ها هم سهمی در رشد و اعتلای بیزینس داشته باشند. در صورتی که تمایل دارید دانش خود را پیرامون این موضوع بیشتر کنید، تا پایان این مقاله با ما همراه شوید.

طوفان فکری چیست؟

طوفان فکری یا بارش فکری یک تکنیک خلاقیت است که در آن اعضای تیم دور هم می‌نشینند. یک مسئله را مطرح می‌کنند و هر کدام از اعضا هر ایده‌ای که به ذهنش رسید را مطرح می‌کند. سپس این ایده‌ها (خوب یا بد) روی یک کاغذ نوشته می‌شود و سپس زمانی که ایده‌ها به پایان رسید، اعضا روی ایده‌ها بحث می‌کنند و بهترین ایده ممکن را انتخاب می‌کنند. با این روش، تمام اعضا هر چه در ذهن دارند تخلیه می‌کنند و به همین خاطر طوفان فکری، یکی از محبوب‌ترین روش‌ها برای حل مسائل است.

برخی از سازمان‌ها از بارش افکار به صورت گروهی استفاده می‌کنند ولی پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که این روش به صورت فردی هم خیلی خوب جواب می‌دهد. بعضی اوقات مشاهده می‌شود که سازمان‌ها نمی‌توانند جلسات بارش فکری را مدیریت کنند و در نتیجه یک سری اختلافات و درگیری‌ها از دل این جلسات خارج می‌شود ولی در طوفان فکری انفرادی دیگر چنین مشکلاتی وجود ندارد. همچنین گاهی مواقع عمل بلاکینگ در جلسات بارش افکار رخ می‌دهد. به این معنی که افراد قبل از جلسه یا حین جلسه نظرات و ایده‌های زیادی دارند ولی به محض اینکه نوبتشان می‌شود که صحبت کنند، همه چیز را از یاد می‌برند و در نتیجه نمی‌توانند نظر خود را به درستی بیان کنند. این در حالی است که در نشست‌های شخصی و فردی کمتر چنین مشکلاتی به وجود می‌آید.

البته توجه داشته باشید که طوفان فکری فردی و شخصی زمانی خیلی خوب جواب می‌دهد که مشکل خیلی ساده یا خیلی کلی باشد. این در حالی است که اگر مشکل خیلی پیچیده باشد، معمولاً این مدل طوفان فکری جواب نمی‌دهد و باید از توانمندی‌های گروهی استفاده شود. گروه مسترمایند یکی از راهکارهایی است که با کمک آن می‌توانید به صورت گروهی به تولید ایده و حل مسائل بپردازید.

مبتکر روش طوفان فکری

واژه طوفان فکری نخستین بار توسط الکس آزبورن (Alex Osborn) در سال 1958 میلادی مطرح شد. او در زمینه تبلیغات فعالیت می‌کرد و متوجه شد که افراد به صورت انفرادی نمی‌توانند راهکارهای خوبی برای کمپین‌های تبلیغاتی ارائه دهند و به همین خاطر تصمیم گرفت برای رسیدن به ایده، جلسات گروهی برگزار کند. پس از برگزاری این جلسات عملکرد کارمندان در ارائه ایده‌های خلاقانه واقعاً بهتر شد. آزبورن تلاش کرد که به این جلسات نظم بیشتری ببخشد و سپس نام طوفان فکری یا بارش فکری را برای این جلسات انتخاب کرد.

تصویر Alex Osborn
تصویر Alex Osborn

وی پس از سال‌ها برگزاری جلسات اثربخش و عالی تصمیم گرفت کتابی در زمینه خلاقیت بنویسد و مبحث طوفان فکری را در آن مطرح کند. در نهایت در سال 1958 بود که کتاب آزبورن به نام «قدرت خلاقیت شما» به بازار آمد. در فصل 33 این کتاب راهکار بارش فکری مطرح شد.

چگونه می توانیم روش بارش فکری را اجرا کنیم؟

اکنون که با روش طوفان فکری یا بارش افکار آشنا شدیم، زمان آن رسیده است که شیوه اجرای آن را در سازمان توضیح دهیم. برای اجرای این روش باید یک سری مراحل را یکی پس از دیگری پشت سر بگذاریم.

مراحل اجرای طوفان فکری
مراحل اجرای بارش فکری

1. گروه را از قبل آماده کنید

اولین کاری که باید انجام دهید این است که مشخص کنید قرار است چه کسانی در جلسه بارش فکری شرکت کنند. دو سه روز قبل از جلسه به تمام آن‌ها بگویید که قرار است جلسه‌ای در مورد فلان موضوع مشخص تشکیل شود. می‌توانید از اعضای گروه بخواهید که ایده‌های خود را در مورد آن موضوع بنویسند و پیرامون راه حل آن مسئله خوب فکر کنند تا کاملاً آماده در جلسه حاضر شوند.

در برخی از سازمان‌ها قبل از جلسه، موضوع به اعضای گروه اعلام نمی‌شود و به همین خاطر اعضای گروه با کلی ابهام به جلسه می‌آیند و وقتی ناگهان مسئله یا موضوع مطرح می‌شود، اعضا نمی‌توانند بهترین ایده‌ها را مطرح کنند. از این رو توصیه می‌شود قبل از تشکیل جلسه بارش فکری گروهی، هر کدام از اعضای گروه یک نشست بارش فکری انفرادی با خودشان داشته باشند.

2. یک فضای مناسب برای جلسه فراهم کنید

یک فضای راحت برای جلسه فراهم کنید. فضا باید به گونه‌ای باشد که اعضا بتوانند خیلی راحت فکر کنند و ایده‌های خودشان را مطرح کنند. حتی اگر ایده‌ها مضحک و بیهوده بود، باز هم آن‌ها را بنویسید و به کلیه اعضا بگویید که هیچ کس حق ندارد دیگری را مسخره کند و به ایده‌های او بخندد. همچنین افراد باید به ایده‌های یکدیگر توجه داشته باشند؛ زیرا گاهی یک نفر یک ایده می‌دهد، سپس نفرات بعدی آن ایده را بهتر و کامل‌تر می‌کنند و در نهایت راه حل مسئله به همین سادگی مشخص می‌شود.

گاهی مواقع اعضای جلسه طوفان فکری عادت ندارند که با هم کار کنند و آشنایی و راحتی چندانی با یکدیگر ندارند. در این مواقع باید سعی کنید که در ابتدای جلسه، یخ جمع را باز کنید و با راهکارهای مختلف کاری کنید که حس صمیمت در گروه به وجود بیاید. همچنین در ابتدای جلسه فرصتی بدهید که افراد ایده‌های پایانی خود را در مورد جلسه یاددداشت کنند و ذهنشان برای ارائه ایده‌ها آماده شود. باید کاری کنید که اعضای برای ارائه ایده‌های خود از فرصت کافی و برابر برخوردار شوند.

3. مسئله را مطرح کنید و نظرها را یادداشت کنید

دبیر جلسه باید مسئله را مطرح کند و از اعضا بخواهد که نظرات و ایده‌های خود را ارائه کنند. بیان ایده‌ها باید به صورت نوبتی انجام شود و دبیر جلسه خیلی سریع ایده‌ها را روی تخته یادداشت کند. توجه داشته باشید که نوشتن ایده‌ها باید سرعت داشته باشد تا افراد بتوانند خیلی سریع ایده خود را بدهند و دچار مشکل انسداد (فراموشی ایده) نشوند. اگر یکی از اعضای گروه ایده‌ای نداشت، هیچ اشکالی ندارد. می‌تواند از نفر بعدی بخواهد که نظر خودش را بدهد. در این بخش از جلسه به هیچ عنوان اجازه ندهید که کسی ایده‌های موجود را مسخره یا از آن‌ها انتقاد کند.

4. بحث و نظردهی را مدیریت کنید

شما به عنوان دبیر جلسه هم اگر نظری به ذهنتان رسید می‌توانید مطرح کنید ولی ذهن خود را بیشتر روی حمایت از اعضا و تشویق آن‌ها به ارائه نظرات متمرکز کنید. روند نظردهی تا زمانی که تمامی ایده‌ها بیان نشده ادامه داد. وقتی تمام اعضای گروه بارش فکری اعلام کردند که دیگر ایده‌ای ندارند، زمان جمع بندی و تفکر در مورد ایده‌ها فرامی‌رسد.

شما به عنوان دبیر جلسه نباید بیش از حد به اعضای گروه سخت بگیرید؛ زیرا این کار باعث می‌شود که یک سری نظرها و ایده‌ها مطرح نشود. سعی کنید اعضای گروه با یکدیگر صمیمی باشند تا هیچ کس از بیان نظرهای خودش خجالت نکشد. یکی دیگر از نکاتی که باید به آن توجه کنید این است که به اعضای گروه طوفان فکری استراحت بدهید و در نشست وقفه ایجاد کنید تا افراد بیش از حد خسته نشوند و ذهنشان برای ادامه بحث آمادگی کافی داشته باشد.

5. روی ایده ها بحث و تبادل نظر کنید

اکنون که نظردهی به اتمام رسید و اعضای گروه تمام ایده‌های خود را بیان کردند، نوبت به بحث روی ایده‌ها می‌رسد. از اعضا بخواهید که روی ایده‌های مختلف نظر دهند و اگر نکته‌ای برای بهبود این ایده می‌دانند مطرح کنند. در این مرحله ایده‌های بهتر گلچین می‌شود و افراد با نظردهی و تفکر روی این ایده‌ها سعی می‌کنند که ایده را پخته‌تر کنند.

6. زمان جمع بندی فرارسیده است

اکنون که ایده‌های عالی گلچین و پخته شد، زمان آن رسیده است که این ایده‌های پخته را در کنار هم بگذارید و از آن‌ها نتیجه بگیرید. این نتیجه قاعدتا، راه حل مسئله یا موضوع اصلی و محوری جلسه خواهد بود. بنابراین بخش جمع‌بندی یکی از مهم‌ترین بخش‌های نشست طوفان فکری است و به آن توجه ویژه داشته باشید. سعی کنید روی آن وقت بگذارید تا بهترین نتیجه حاصل شود.

چهار اصل محوری طوفان فکری

روش طوفان فکری سال‌های سال است که مطرح شده و در سازمان‌ها و کسب و کارهای مختلف مورد استفاده می‌گیرد. این روش واقعاً کاربردی و عالی است و بسیاری از سازمان‌ها از آن نتیجه گرفته‌اند. دقت داشته باشید که برای اجرای این روش در سازمان خود باید چهار اصل محوری را در طوفان فکری رعایت کنید تا بتوانید به بهترین نتیجه برسید. در ادامه به این چهار اصل اشاره شده است:

اصول محوری در طوفان فکری
چهار اصل محوری در روش طوفان فکری

1. کمیت و کیفیت یک اصل مهم در طوفان فکری

یکی از اصل‌های مهم بارش فکری این است که افراد تمام نظرها و ایده‌های خود را بدون هیچ نگرانی ارائه کنند. ممکن است در مرحله نظردهی ببینید که 100 ایده مطرح شده که 20 مورد از آن‌ها واقعاً مسخره و بی‌فایده است ولی به این فکر کنید که 80 ایده خوب در دست دارید. بنابراین در بارش افکار به کمیت و بالا رفتن تعداد ایده‌ها دقت کنید؛ زیرا هر چه آمادگی افراد پیش از جلسه بیشتر و تعداد ایده‌های آن‌ها حین جلسه بالاتر باشد، احتمال رسیدن به راهکار بهتر، بیشتر است. بنابراین در روش برین استورمینگ (Brainstorming) کمیت را دریابید تا به کیفیت برسید.

2. حذف کلیه انتقادها در جلسه طوفان فکری

دومین اصل مهم و اساسی که باید در نشست بارش افکار رعایت شود، جلوگیری از هرگونه انتقاد اعضا به نظرات و ایده‌های یکدیگر است. مراقب باشید قبل از جلسه و در ابتدای جلسه این نکته را بیان کنید و از اعضای گروه بخواهید که نظرات هم را مسخره نکنند و از یکدیگر انتقاد نکنند. در صورتی که انتقاد یا تمسخر صورت بگیرد، خیلی زود انسداد یا بلاکینگ اتفاق میفتد و اعضا ترجیح می‌دهند که دیگر حتی نظرات خوب خود را هم بیان نکنند.

3. استقبال از هر نوع ایده عقلانی یا غیرعقلانی

سعی نکنید که ایده‌های بد را از ذهن افراد حذف کنید. روش طوفان فکری اصلاً به دنبال گلچین کردن ایده‌ها در ابتدای کار نیست. در این روش همه نظرات و ایده‌ها باید مطرح شود و پس از تمام شدن ایده‌ها، زمان بررسی و جمع‌بندی فرامی‌رسد. بنابراین در ابتدای جلسه از تمامی ایده‌ها (عقلانی و غیرعقلانی) حمایت کنید و اجازه دهید که افراد هر ایده‌ای دارند بیان کنند. شاید از دل همین ایده‌ها، یک راه حل درست و حسابی بیرون آمد.

4. ترکیب، اصلاح و بهبود ایده ها در پایان جلسه طوفان فکری

پس از این که ایده‌ها تمام شد و تمام اعضای گروه ایده‌ها و نظرهای خود را مطرح و بیان کردند، زمان آن است که ایده‌ها نزدیک به هم را با هم ترکیب کنید. روی ایده‌های خوب موجود بحث و تبادل نظر کنید و سعی کنید ایده‌ها خوب را در صورت امکان اصلاح کنید و اگر جایی امکان دارد ایده‌ها را بهتر کنید. این کار باعث می‌شود که راهکار نهایی بهتر و کارآمدتر شود و بازدهی بالاتری داشته باشد.

چرا استفاده از روش بارش فکری اهمیت زیادی دارد؟

اگر تاکنون جلسات طوفان فکری در سازمان، کسب و کار و حتی خانواده خود برگزار کرده باشید خیلی خوب می‌دانید که این روش تا چه اندازه موثر و کاربردی است و چه ایده‌های عالی و پرباری از این جلسات بیرون می‌آید. این روش مزایای بسیار زیادی دارد که در ادامه چند مورد از مهم‌ترین مزایا و دلایل استفاده از آن را بیان می‌کنیم:

دلایل اهمیت استفاده از طوفان فکری
دلایل اهمیت استفاده از طوفان فکری

1. امکان تفکر آزاد بدون ترس از قضاوت، تمسخر و انتقاد

یکی از مهم‌ترین مزایای این روش آن است که افراد می‌توانند دور هم بنشینند و بدون هیچ ترسی از قضاوت شدن، نظرها و ایده‌های خود را مطرح کنند. بنابراین استفاده از بارش فکری باعث می‌شود که به تدریج امکان تفکر آزاد در سازمان، کسب و کار یا خانواده فراهم شود.

2. همکاری و همفکری برای حل مسائل

دومین مزیت و دلیل مهم بودن طوفان فکری این است که باعث همکاری و هفکری همه اعضای گروه برای حل مسائل می‌شود. با این کار نوعی همدلی در سازمان به وجود می‌آید و همین همدلی باعث رشد و تعالی سازمان می‌شود.

3. رسیدن به راهکارهای عالی و کاربردی

وقتی در یک کار، همه اعضای گروه مشارکت داشته باشند و همه اعضا نظرها و ایده‌های خود را بدهند، قطعاً راهکارهای بهتر و کاربردی‌تری شکل می‌گیرد و سازمان می‌تواند با تکیه بر این راهکارها، مسیر رشد و پیشرفت را خیلی سریع‌تر، بهتر و آسان‌تر طی کند.

4. اجرای دموکراسی در سازمان و کسب و کار

روش طوفان فکری، عامل ایجاد دموکراسی در سازمان و کسب و کار است؛ زیرا به همه افراد این امکان را می‌دهد که نظر و ایده خود را بدون نگرانی مطرح کنند. وقتی این فرهنگ در سازمان جا بیفتد و سازمان برای نظرات مختلف احترام قائل شود، کسب و کار به یک وضعیت دموکراتیک می‌رسد و کارمندان از حضور در این بیزینس احساس رضایت و خرسندی خواهند کرد.

5. ایجاد همدلی و صمیمیت بین اعضای تیم

بارش فکری علاوه بر ایجاد روش‌ها و راهکارهای عالی باعث همدلی، صفا و صمیمیت در سازمان و کسب و کار می‌شود. در جلسات طوفان فکری چند نفر دور هم جمع می‌شوند، نظرات خود را می‌دهند و اصلاً نگران مسخره شدن توسط سایر اعضا نیستند. این موضوع باعث می‌شود که اعضا به هم نزدیک‌تر شوند و بتوانند خیلی راحت‌تر با یکدیگر صحبت کنند. همین راحتی، همدلی و صمیمیت را به همراه دارد. بنابراین اگر می‌خواهید روابط موجود در سازمان را بهتر کنید، حتماً جلسات طوفان فکری برگزار کنید.

با روش طوفان فکری مسائل را به بهترین شکل حل کنید

روش طوفان فکری یکی از جذاب‌ترین روش‌های برای حل مسائل و بهبود عملکرد سازمانی است. با کمک این روش می‌توانید از خرد جمعی برای بهبود وضعیت سازمان استفاده کنید و بهترین راهکارها را برای مسائل گوناگون بیابید. در صورتی که از این مقاله لذت بردید، پیشنهاد می‌شود مقاله مدیریت زمان را مطالعه کنید. با مطالعه این مقاله شیوه مدیریت کردن زمان را یاد می‌گیرید و می‌توانید با سرعت بیشتری به سمت تحقق اهداف خود حرکت کنید.

به نظر شما چه روش‌هایی برای رسیدن به راهکار و راه حل‌های عالی در سازمان، خانواده و کسب و کار وجود دارد؟ از نظر شما روش طوفان فکری چه معایب و نقاط ضعفی دارد؟ آیا از این روش در سازمان خود استفاده کرده‌اید؟ لطفاً نظرات، پیشنهادات و تجربیات خود را در مورد روش طوفان فکری با ما و همراهان همیار آکادمی در زیر همین پست به اشتراک بگذارید.

آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
تقریبا
خیر

دیدگاهتان را بنویسید

instagram course
×
همیار‌آکادمی
صفر تا ۱۰۰ یاد بگیرید  
ورود با ایمیل